ZAKUPY CAPEX – POZNAJMY SI臉…

Inwestycje kapita艂owe s膮 si艂膮 nap臋dow膮 produkcji, rolnictwa, komunikacji, transportu, medycyny i edukacji. Bez tego, cywilizacja by艂aby pogr膮偶ona w ciemno艣ciach. Ekonomi艣ci m贸wi膮 o trzech najwa偶niejszych czynnikach produkcji: ziemi, pracy i kapitale w艂a艣nie. Skoro jednak nak艂ady kapita艂owe s膮 tak wa偶ne dla dzia艂alno艣ci gospodarczej i prowadzenia biznesu dlaczego tak ma艂o m贸wi si臋 i pisze o tego typu zakupach? Zaryzykowa膰 mo偶na nawet stwierdzenie, 偶e to swojego rodzaju nisza w naszej bran偶y. Powod贸w takiej sytuacji mo偶e by膰 kilka:

    • Zakupy inwestycyjne s膮 cz臋艣ci膮 zakup贸w indirect co powoduje, 偶e nie wyodr臋bnia si臋 oddzielnego dzia艂u zakup贸w inwestycyjnych.
    • Niska 艣wiadomo艣膰 organizacji na temat zakup贸w CapEx.
    • Niewielka liczba specjalist贸w z tej dziedziny.
    • Bardzo niski poziom wiedzy w obszarze zarz膮dzania zakupami CapEx.
    • Do niedawna brak dedykowanych 鈥szkole艅 na rynku.
    • Brak dedykowanych grup bran偶owych promuj膮cych dobre praktyki w tej dziedzinie.

W niniejszym artykule postaram si臋 nieco przybli偶y膰 tego typu zakupy, okre艣laj膮c definicj臋 zakup贸w CapEx, cechy charakterystyczne, najcz臋艣ciej spotykany podzia艂 zakup贸w CapEx oraz stosowane narz臋dzia zakupowe wspieraj膮ce zarz膮dzanie.

DEFINICJA

Zwykle zakupy CapEx definiowane s膮 jako wszelkie aktywno艣ci zakupowe na dowolny przedmiot, budynek, budowl臋 i wyposa偶enie posiadaj膮cy cykl 偶ycia powy偶ej pi臋ciu lat, kt贸ry nale偶y amortyzowa膰 jako kapita艂 w艂asny. Zakupione pozycje kapita艂owe pojawiaj膮 si臋 w bilansie organizacji i s膮 cz臋艣ci膮 jej 艣rodk贸w trwa艂ych, a jako sk艂adnik aktyw贸w musz膮 by膰 utrzymywane, chronione, serwisowane i uwzgl臋dnione w ka偶dym sprawozdaniu finansowym.

Definicja, kt贸ra jeszcze lepiej oddaje sens zakup贸w CapEx okre艣la je jako zakupy dokonywane w celu utrzymania istniej膮cych poziom贸w dzia艂alno艣ci w firmie i zakupy maj膮ce na celu wspieranie przysz艂ego wzrostu (generowanie warto艣ci).

Zakupy inwestycyjne istniej膮 w ka偶dym przedsi臋biorstwie poniewa偶:

    • przedsi臋biorstwo przeznacza kapita艂 na podtrzymanie dotychczasowej zdolno艣ci przedsi臋biorstwa do generowania przychodu,
    • aktywa trwa艂e (tak偶e niematerialne) stanowi膮 o sensie dzia艂alno艣ci,
    • aktywa trwa艂e wymagaj膮 napraw i modernizacji w celu zwi臋kszenia ich u偶yteczno艣ci,
    • przedsi臋biorstwo decyduje si臋 na adaptowanie nieruchomo艣ci lub aktywa do innego u偶ytku,
    • podejmuje si臋 decyzj臋 o rozpocz臋ciu nowej dzia艂alno艣ci lub przej臋ciu innego przedsi臋biorstwa,
    • finansuj膮 usuwanie problem贸w z aktywami.

CECHY CHARAKTERYSTYCZNE ZAKUP脫W CAPEX

Tak jak ka偶dy rodzaj zakup贸w mo偶na zdefiniowa膰 i zarz膮dza膰 w nieco inny spos贸b, tak same zakupy CapEx charakteryzuj膮 si臋 pewnymi elementami, kt贸re odr贸偶niaj膮 je od innych kategorii:

  • CapEx jest wydatkiem, kt贸ry nie mo偶e zosta膰 odliczony od podatku w roku, w kt贸rym jest poniesiony, poniewa偶 nak艂ady inwestycyjne nabywaj膮 aktywa, kt贸re maj膮 okres u偶ytkowania po zako艅czeniu roku podatkowego. Koszty zwi膮zane z wydatkiem s膮 p贸藕niej amortyzowane zgodnie z przyj臋t膮 metod膮 amortyzacji. Tylko raty amortyzacyjne mog膮 zosta膰 odliczone od podatku.
  • Funkcja strategiczna. Przyczyniaj膮 si臋 do wzrostu firmy. S膮 krytyczne dla dzia艂alno艣ci nie tylko ze wzgl臋du na wielko艣膰 wydatk贸w, ale tak偶e z punktu widzenia strategicznych cel贸w organizacji.
  • Wysoka warto艣膰 i nieregularno艣膰. Wysoka warto艣膰 i wk艂ad kapita艂owy. Cz臋sto przedsi臋biorstwa emituj膮 akcje w celu pozyskania kapita艂u. S膮 to zakupy nieregularne i cz臋sto jednorazowe.
  • Ograniczona liczba dostawc贸w. Cz臋sto mamy do czynienia z ograniczon膮 liczb膮 dostawc贸w na rynku. Musimy mie膰 艣wiadomo艣膰, 偶e czasami istniej膮 zastrze偶one cz臋艣ci zamienne lub patenty. To jeszcze bardziej komplikuje nasz膮 zdolno艣膰 realizacji inwestycji.
  • Z艂o偶ono艣膰. Kontrakty z dostawcami s膮 cz臋sto bardzo z艂o偶one bior膮c pod uwag臋 wymogi wielu dzia艂贸w w firmie. Wymagane jest zaanga偶owanie wielu zasob贸w i technologii.
  • Specyficzne role. Najcz臋艣ciej przyjmuj膮c posta膰 Kierownika projektu, kt贸ry jest odpowiedzialny za wykonanie projektu oraz inicjacje wniosku o wydatki kapita艂owe. Kierownik projektu musi zdefiniowa膰 wymagania techniczne dla projektu, zakresu prac, harmonogram projektu, wymagania kontraktowe itp. Kierownik projektu jest punktem kontaktowym organizacji w odniesieniu do wszelkich pyta艅, problem贸w, raportowania (statusu projektu, statusu finansowego itp.), jakie organizacja mo偶e mie膰 w trakcie projektu kapita艂owego.
  • Zarz膮dzenie i ocena portfela projekt贸w. Nie wszystkie pomys艂y s膮 realizowane. Por贸wnuje si臋 projekty i wybiera ten o najlepszej sumie punkt贸w. Poni偶ej przedstawiono kilka kluczowych kwestii, kt贸re s膮 potrzebne podczas oceny projektu:
    • Kluczowe za艂o偶enia przyj臋te w uzasadnieniu projektu.
    • Implikacje dotycz膮ce bezpiecze艅stwa, odnosz膮ce si臋 do kwestii zdrowia w miejscu pracy.
    • Szczeg贸艂y wydatk贸w, kt贸re zast臋puj膮 istniej膮ce aktywa.
    • Podstawowa analiza finansowa (np.聽 Analiza zdyskontowanych przep艂yw贸w pieni臋偶nych, sp艂ata, zwrot z inwestycji itp.)
    • Finansowe uzasadnienie jest zwykle wymagane w przypadku okre艣lonych rodzaj贸w projekt贸w, takich jak modernizacja / modernizacja technologii, oszcz臋dzanie energii lub redukcja koszt贸w, rozbudowywanie zdolno艣ci produkcyjnych lub usuwanie w膮skich garde艂 itp.
    • Zwrot finansowy do sp贸艂ki zwi膮zany z zakupem danej pozycji kapita艂owej / projektu (dotyczy tylko kategorii redukcji koszt贸w / uzasadnienia dochod贸w).
    • Wysoko艣膰 koszt贸w utopionych.
  • Projekty ocenia i wybiera zesp贸艂. Ta komisja jest odpowiedzialna za ocen臋 projektu, analiz臋, planowanie, umo偶liwienie kierownictwu odpowiedniego zestawu informacji, tak aby kierownictwo mog艂o podj膮膰 decyzj臋. Najcz臋stszymi metodami oceny projektu s膮 NPV (Net Present Value) oraz IRR (Internal Rate of Return).
  • Projekty s膮 klasyfikowane jako zwi膮zane z poziomem niepewno艣ci i przysz艂ej elastyczno艣ci biznesowej w celu odzwierciedlenia i uchwycenia warto艣ci przysz艂ych rozwi膮za艅 alternatywnych
  • 殴r贸d艂o finasowania projektu zakupowego.
    • Pierwszym 藕r贸d艂em jest nadwy偶ka got贸wki powy偶ej minimalnych wymog贸w dotycz膮cych kapita艂u obrotowego netto i margines贸w bezpiecze艅stwa.
    • Drugim 藕r贸d艂em s膮 wolne przep艂ywy pieni臋偶ne z dzia艂alno艣ci operacyjnej po rezerwach w celu uregulowania zaleg艂ego d艂ugu i wyp艂aty dywidendy dla posiadaczy akcji. 殴r贸d艂o to jest z natury niepewne, poniewa偶 odzwierciedla przysz艂e przep艂ywy pieni臋偶ne w okresie planowania kapita艂owego. Konserwatywne modelowanie scenariuszy musi zapewni膰 strategiczny plan nak艂ad贸w inwestycyjnych, kt贸ry pozostaje sta艂y i wykonalny, nawet je艣li warunki ulegn膮 pogorszeniu.
    • Trzecie 藕r贸d艂o finansowania, finansowanie d艂u偶ne, rzadko jest brane pod uwag臋 przy finansowaniu inwestycji kapita艂owych, poniewa偶 planowanie kapita艂owe nie zawsze jest uwa偶ane za proces iteracyjny.
  • Indywidualny proces zakupowy i czas realizacji. Proces powinien by膰 nieco inny, zmodyfikowany lub rozszerzony w stosunku do funkcjonuj膮cego w ramach indirect czy direct. Og贸lnie mo偶na powiedzie膰, 偶e proces zakupowy sk艂ada si臋 z 3 etap贸w:

ETAPY PROCESU ZAKUPOWEGO CAPEX

  • Etap 1. Przygotowanie inwestycji / Front End Engineering. Planowanie (bud偶etowanie, planowanie zasob贸w, mo偶liwo艣ci kontraktowania, harmonogram, akceptacje, wymogi biznesowe, kwalifikowanie dostawc贸w, RFI (Request for Information), warsztaty, ocena technologii, ocena ryzyk).
  • Etap 2. Tradycyjny proces zakupowy.
  • Etap 3. Kontrola i zamkni臋cie procesu. Podpisanie umowy. Spotkania otwieraj膮ce realizacj臋 projektu (zaanga偶owanie i obowi膮zki stron). P艂atno艣膰. Spotkania kontroluj膮ce post臋p realizacji. Ocena wydajno艣ci dostawcy. Zamkni臋cie i przekazanie 艣rodka trwa艂ego.

Statystycznie proces zakupowy dla kategorii CapEx jest d艂u偶szy o ok 35% od procesu dla zakup贸w direct i indirect.

  • Cena? Celem zakup贸w CapEx nie jest znalezienie najni偶szej ceny (cho膰 brzmi to do艣膰 niepolitycznie), ale identyfikacja oferty z najwy偶sz膮 u偶yteczno艣ci膮 ekonomiczn膮 i zwrotem dla firmy.

PODZIA艁 ZAKUP脫W CAPEX

Zakupy CapEx nie maj膮 jednego standardowego i sformalizowanego podzia艂u. Ka偶da firma dzieli tego rodzaju kategorie w nieco inny spos贸b. Podzia艂 wynika z drzewa kategorii (taksonomii) lub rodzaju bran偶y i dzia艂alno艣ci. Na podstawie statystyk i naszego do艣wiadczenia najcz臋艣ciej zakupy inwestycje dzieli si臋 na 5 g艂贸wnych grup. W zale偶no艣ci od przedsi臋biorstwa i potrzeb, grupy te wyst臋puj膮 oddzielnie, nie wyst臋puj膮 w og贸le lub s膮 po艂膮czone:

zarzadzanie zakupami capex szkolenia zakupowe zakupy capex szkolenie dla kupc贸w mro

Grupa 1聽

CapEx Consutruction To nak艂ady inwestycyjne na budynki i budowle. Inwestycje w budow臋 nowych obiekt贸w, fabryk, magazyn贸w, zakup ziemi lub budynk贸w itp. Do grupy tej zalicza si臋 tak偶e zakupy us艂ug remontowych i modernizacyjnych budynki i budowle. S膮 to zazwyczaj zakupy o najwi臋kszym udziale w ca艂kowitych wydatkach CapEx je艣li przedsi臋biorstwo rozwija si臋 w oparciu o inwestycj臋 we w艂asne budynki i budowle lub w budow臋 greenfield.

Grupa 2聽

CapExEquipment Jest to najcz臋艣ciej spotykana grupa w przedsi臋biorstwach poniewa偶 dotyczy zakup贸w maszyn i urz膮dze艅 do produkcji, pakowania lub wyposa偶enia zak艂adu. 呕aden zak艂ad produkcyjny nie mo偶e obej艣膰 si臋 bez maszyn i urz膮dze艅 st膮d zarz膮dzanie tego typu zakupami jest niezwykle wa偶ne. Co ciekawe wiele firm nadal traktuje tego typu jako zakupy w charakterze taktycznym lub nawet transakcyjnym, nie widz膮c korzy艣ci z zarz膮dzania t膮 grup膮. Nale偶y jednak pami臋ta膰, 偶e zakup maszyn i urz膮dze艅 nie ko艅czy si臋 na etapie pozyskania, ale ze wzgl臋du na cykl 偶ycia urz膮dze艅 anga偶uj膮 bardzo du偶膮 cz臋艣膰 wydatk贸w OpEx powoduj膮c, 偶e kupiec CapEx zaanga偶owany jest w zarz膮dzanie parkiem maszynowym cz臋sto do ko艅ca cyklu 偶ycia.

Grupa 3

CapEx Automation Ta grupa zakup贸w jest spotykana rzadko w przedsi臋biorstwach poniewa偶 dotyczy zakup贸w system贸w automatyki, robotyki, sterowania i PLC do obs艂ugi maszyn, fabryki czy biur. Najcz臋艣ciej jest to cz臋艣膰 zakup贸w grupy 1 lub 2. Jest to jednak tak du偶a dziedzina dzia艂alno艣ci, 偶e decyduje si臋 na jej wyodr臋bnienie i oddzielne zarz膮dzanie szczeg贸lnie w du偶ych koncernach.

Grupa 4

CapEx Low Value Capex. Do tej kategorii zaliczamy aktywa nisko-cenne jak flota, zakup sprz臋tu IT i wyposa偶enie biur.

Grupa 5

CapEx LPC (Licenses, Patents, Copyright). Najrzadziej spotykana grupa w firmach z kilku powod贸w: po pierwsze zakup tego typu kategorii jest domen膮 innych dzia艂贸w jak np. dzia艂u prawnego lub PR, po drugie s膮 cz臋sto elementem sk艂adowym innych w/w grup lub te偶 ze wzgl臋du na swoj膮 specyfik臋 zarz膮dzane s膮 w ramach zakup贸w indirect.

STOSOWANE NARZ臉DZIA

Zarz膮dzanie zakupami CapEx opiera si臋 o 3 rodzaje narz臋dzi zakupowych:

    • narz臋dzia powszechnie stosowane w innych kategoriach zakupowych takie jak: macierz Kraljica, analiza ABC, CM Box, modele kosztowe, TCO itd.
    • narz臋dzia zapo偶yczone i dostosowane z Project Management, do kt贸rych zaliczy膰 mo偶na harmonogramowanie projektu, mapowanie u偶ytkownik贸w czy te偶 analiza 艣cie偶ki krytycznej.
    • narz臋dzia dedykowane: Process Flow Chart, 7th Steps of CapEx Evolution, CapEx Gemstone, CapEx Octagon, FCOP 鈥 Fast CapEx Optimization Process, LLC.

Jak wida膰 z powy偶szego zakupy Capex wydawa膰 si臋 mog臋 ciekaw膮 alternatyw膮 dla zakup贸w indirect i direct. Nie nale偶膮 one co prawda do naj艂atwiejszych ale daj膮 du偶o satysfakcji i szans na realizacj臋 bardzo innowacyjnych projekt贸w.

Dzi臋kuj臋 za Twoj膮 uwag臋 i zapraszamy do wsp贸艂pracy
Zesp贸艂 GOODMAN GROUP Sp. z聽o. o.

5 komentarzy:
  1. Avatar
    Kamila Nowakowska says:

    Lubi臋 tu zagl膮da膰 macie chyba jedne z najbardziej merytorycznych publikacji w tej cz臋艣ci Europu. Chapeau bas.

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Chcesz si臋 przy艂膮czy膰 do dyskusji?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Tagi: szkolenia zakupowe, szkolenia capex, zarz膮dzanie zakupami inwestycyjnymi, zarz膮dzanie zakupami, szkolenia kwalifikacja dostawc贸w, szkolenia sourcing, szkolenia procurement.